चितवन र मकवानपुरका लघु, साना तथा मझौला उद्यम आफ्नो पूर्ण क्षमता अनुसार सञ्चालन गर्न नसक्ने अवस्था रहेको नेपाल राष्ट्र बैंकको सर्वेक्षणले देखाएको छ। बैंकको बिर्गञ्ज कार्यालयले प्रकाशित सर्वेक्षणमा ३२१ कम्पनीको तथ्यांक संकलन गरिएको थियो।
सर्वेक्षण अनुसार दुवै जिल्लामा औसत क्षमता उपयोग केवल ५०.७% रहेको छ भने लगानीमा प्रतिफल ११.७% मात्र रहेको छ।
डिजिटल प्रविधिको प्रयोग सीमित
सर्वेक्षणले डिजिटल प्रविधिको न्यूनतम उपयोगलाई मुख्य चुनौतीको रूपमा चिन्हित गरेको छ। १७.८% मात्र उद्यमले आफ्नो डिजिटल प्रविधि प्रयोगलाई सकारात्मक मूल्याङ्कन गरेका छन्, ४५.५% ले औसत भनेका छन्, र ३६.८% ले कमजोर वा अत्यन्त कमजोर भएको बताएका छन्। जहाँ डिजिटल प्रविधि प्रयोग भइरहेको छ, त्यहाँ यो मुख्यत: भुक्तानी र उत्पादनका लागि सीमित रहेको छ, मार्केटिङ, लेखा, प्रशासनिक कार्यमा यसको उपयोग न्यून छ।
बाह्य वातावरण र आर्थिक अस्थिरता
उद्यमहरूले आर्थिक, राजनीतिक र सामाजिक अस्थिरतालाई पनि ठूलो चुनौतीको रूपमा संकेत गरेका छन्। ४०.८% उद्यमले बाह्य वातावरणको प्रभाव सीमित नकारात्मक रहेको भनेका छन् भने २५.१% उद्यमले यसबाट उच्च नकारात्मक प्रभाव परेको अनुभव गरेका छन्।
ऋण र वित्तीय पहुँच चुनौतीपूर्ण
ऋण पहुँचका विषयमा पनि उद्यमहरूले समस्या अनुभव गरेका छन्। ४४.६% ले ऋण सुविधा खराब वा अत्यन्त खराब रहेको बताएका छन्। उच्च ब्याज दर, कठिन भुक्तानी सर्त र जटिल प्रक्रिया प्रमुख कारण देखिएका छन्। अधिकांश उद्यमले व्यक्तिगत बचतबाट मात्र पूँजी जुटाइरहेका छन्, तर ठूला उद्यममा क्रमशः औपचारिक ऋणको प्रयोग बढ्दै गएको छ।
सञ्चालन र श्रम अवस्था मिश्रित
सर्वेक्षणले संचालनका अन्य पक्षमा पनि मिश्रित अवस्था देखाएको छ। व्यवसायको स्थानको मूल्याङ्कनमा ४५.९% उद्यमले औसत भनेका छन्, २९% ले खराब देखि अत्यन्त खराब भनेका छन्। श्रम वातावरणलाई अधिकांश उद्यमले चुनौतीपूर्ण ठहराएका छन्, जहाँ ५५.५% उद्यमले यसलाई कमजोर वा अत्यन्त कमजोर भनेका छन्। कच्चा पदार्थको उपलब्धता र गुणस्तरमा ४६.३% उद्यमले औसत मूल्याङ्कन गरेका छन्, तर ३२% ले यसलाई कमजोर भनेका छन्। पूर्वाधारमा ५१.९% उद्यमले सन्तोषजनक अवस्था रहेको प्रतिक्रिया दिएका छन्।
सरकारी सहयोगमा असन्तुष्टि
सरकार र केन्द्रीय बैंकका समर्थन कार्यक्रमको असर पर्याप्त नभएको सर्वेक्षणले देखाएको छ। ८२.१% उद्यमले आफ्नो आवश्यकता अनुसार सहायता पर्याप्त नभएको प्रतिक्रिया दिएका छन्।
आर्थिक प्रदर्शन कमजोर
धेरै उद्यमले कारोबारमा गिरावट अनुभव गरेका छन्। ५२.७% उद्यमले कारोबारमा ह्रास आएको बताएका छन्, जसमा २९% ले तीव्र गिरावट महसुस गरेका छन्। केवल २७.१% उद्यमले वृद्धि देखाएका छन् भने बाँकी स्थिर रहेको छ। दुवै जिल्लाका उद्यमको वार्षिक औसत बिक्री करिब चालिस लाख रुपैयाँ रहेको अनुमान गरिएको छ।
राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको २०२० को सर्वेक्षण अनुसार, चितवन र मकवानपुरमा जम्मा ४५,२७८ उद्यम छन्, जुन राष्ट्रिय कुलको करिब ४.९% हो। यी जिल्लामा करिब १५१,२०९ जनाले रोजगारी पाएका छन्, जुन देशको कुल श्रम शक्तिको ४.७% हो।
